Whisky basiskennis Hoe wordt whisky gemaakt? Whisky wordt gemaakt in vijf stappen: mouten, maischen, vergisten, distilleren en rijpen. Daar komt alleen graan, water en gist aan te pas. Van graan tot fles duurt het minstens drie jaar, want zo lang moet whisky in Europa op het vat liggen. Vaak is het veel langer. Naar de vijf stappen Terug naar basiskennis In het kort Grondstoffen: graan (meestal gerst), water en gistNa het vergisten: een soort bier zonder hop, met zo’n 8% alcoholNa het distilleren: een heldere spirit van ongeveer 65 tot 70% alcoholRijping: in Europa minstens drie jaar op houten vatenIn de fles: minimaal 40% alcohol, of onverdund op vatsterkte Stap 1 Mouten: gerst laten kiemen Gerst bevat zetmeel, maar gist kan daar niets mee. Daarom wordt de gerst eerst twee tot drie dagen in water geweekt, zodat hij gaat kiemen. Tijdens het kiemen maakt het graan enzymen aan die het zetmeel later omzetten in suikers.Na ongeveer een week wordt het kiemen gestopt door de gerst te drogen in een eest, een droogoven. Wordt daarbij turf gestookt, dan trekt de rook in de gerst. Dat is de bron van de rokerige smaak in whisky’s zoals de Islay Blended Malt Cragabus. De meeste distilleerderijen kopen hun mout tegenwoordig bij een gespecialiseerde mouterij. Stap 2 Maischen: suikers uit het graan halen De gedroogde mout wordt grof gemalen en in een grote kuip gemengd met heet water. In een paar rondes, met steeds warmer water, lossen de suikers op. Zo ontstaat een zoete, troebele vloeistof: het wort.Wat overblijft van het graan, gaat vaak als veevoer naar boeren in de buurt. Stap 3 Vergisten: van suiker naar alcohol Het afgekoelde wort gaat in grote gistkuipen, van hout of roestvrij staal, en er wordt gist aan toegevoegd. In twee tot vier dagen zet de gist de suikers om in alcohol. Het resultaat lijkt op bier zonder hop, met zo’n 7 tot 9% alcohol.Hoe langer het vergisten duurt, hoe meer fruitige smaken er ontstaan. Distilleerderijen die bekendstaan om fruitige whisky’s, laten vaak langer vergisten. Stap 4 Distilleren: de alcohol scheiden Alcohol kookt bij een lagere temperatuur dan water. Door het bier te verhitten, verdampt de alcohol eerst. Die damp wordt opgevangen en weer vloeibaar gemaakt. Bij malt whisky gebeurt dat meestal twee keer in koperen ketels, de pot stills. In Ierland wordt vaak drie keer gedistilleerd, wat een lichtere, zachtere whisky geeft.Bij de tweede distillatie gebruikt de stoker alleen het middelste deel, het hart. Het begin (de voorloop) en het einde (de naloop) bevatten ongewenste stoffen en gaan terug in de volgende ronde. Wat overblijft, is een heldere spirit van zo’n 65 tot 70% alcohol: de new make.Het koper is belangrijk: het haalt zwavelachtige geuren uit de damp. Ook de vorm van de ketel telt. Hoge, slanke ketels geven een lichtere spirit, lage en brede ketels een vollere. Pot still of kolom? Er zijn twee manieren om te distilleren. Welke een distilleerderij gebruikt, hangt af van de soort whisky. Pot still (ketel)Kolom (column still)WerkwijzePer partij, meestal twee of drie keerDoorlopend, in één hoge kolomResultaatVol, met veel smaak van het graanLichter en zuiverderGebruikt voorSingle malt, Ierse pot still whiskeyGrain whisky, bourbon, blendsBij vomFASSPenderyn, Mackmyra, MacduffBelgische Single Grain, Koval bourbon Stap 5 Rijpen: het vat doet het werk De new make gaat in eikenhouten vaten en rijpt daar jarenlang. In Europa moet dat minstens drie jaar zijn, maar de meeste whisky’s liggen 8 tot 12 jaar of langer. Het hout geeft de whisky zijn kleur, maakt hem zachter en voegt smaken toe zoals vanille, karamel en gedroogd fruit.Tijdens het rijpen verdampt er elk jaar een klein beetje whisky door het hout. In Schotland is dat zo’n 2% per jaar: het aandeel van de engelen, of angel’s share. In warme landen zoals India en Australië rijpt whisky sneller, maar verdampt er ook meer.Welk vat er gebruikt wordt, bepaalt een groot deel van de smaak. Daar hebben we een aparte pagina over. Lees over de invloed van het vat Tot slot Bottelen: klaar voor het glas Als de whisky klaar is, wordt hij meestal met water verdund tot 40 tot 46% alcohol en gebotteld. Sommige whisky’s worden onverdund gebotteld, op vatsterkte (cask strength). Die hebben vaak 50 tot 60% alcohol, zoals de whisky’s uit onze eigen serie The Private Casks.Op het etiket zie je soms nog twee termen. Non chill filtered betekent dat de whisky niet koud is gefilterd, zodat alle smaakstoffen erin blijven. Natuurlijke kleur betekent dat er geen karamel als kleurstof is toegevoegd.Bij vomFASS gaat de whisky na het bottelen niet direct in een fles, maar in onze vaten in de winkel. Daar tappen we hem vers voor je, in de fles die jij kiest. Veelgestelde vragen Hoe lang duurt het om whisky te maken? Het mouten, maischen, vergisten en distilleren duurt samen ongeveer twee weken. Daarna moet whisky in Europa minstens drie jaar rijpen. De meeste whisky’s rijpen 8 tot 12 jaar of langer. Van welk graan wordt whisky gemaakt? Malt whisky wordt alleen van gemoute gerst gemaakt. Andere whisky’s gebruiken ook mais, rogge, tarwe of zelfs spelt, zoals de Duitse Hollow Rock. Bourbon bestaat voor minstens 51% uit mais. Wat is new make spirit? New make is de heldere spirit die direct uit de distilleerketel komt, nog voordat hij op het vat gaat. Hij heeft zo’n 65 tot 70% alcohol en smaakt vooral naar graan en fruit. Pas na drie jaar op het vat mag het whisky heten. Waarom wordt whisky in koperen ketels gedistilleerd? Koper haalt zwavelachtige geuren uit de alcoholdamp. Daardoor wordt de spirit zuiverder en lichter. Ook is koper goed te vormen en geleidt het warmte goed. Wat is het verschil tussen twee en drie keer distilleren? Hoe vaker je distilleert, hoe lichter en zachter de spirit wordt. Schotse malt whisky wordt meestal twee keer gedistilleerd. In Ierland is drie keer gebruikelijk, wat bijdraagt aan de zachte stijl van veel Ierse whiskey. Wat is de angel's share? De angel’s share is de whisky die tijdens het rijpen door het hout verdampt. In Schotland is dat ongeveer 2% per jaar. Bij een whisky van 20 jaar is er dus een flink deel van het vat verdwenen. Proef het verschil Lezen hoe whisky gemaakt wordt is één ding. Proeven wat turf, sherry of drie keer distilleren met de smaak doet, is iets anders. Kom het proeven in Wassenaar. Naar de whisky proeverij Bekijk alle whisky's