Whisky basiskennis

De invloed van het vat op whisky

Het vat bepaalt een groot deel van de smaak, kleur en zachtheid van whisky. Bijna alle whisky rijpt op eikenhout. Wat er eerder in het vat zat, zoals bourbon, sherry, port of wijn, proef je terug in de whisky. Daarom smaken twee whisky’s uit dezelfde distilleerderij soms totaal verschillend.

VomFASS fles en glas op een rijpingsvat

Wat doet het vat met whisky?

Uit de ketel komt een heldere, scherpe spirit. In het vat gebeuren drie dingen tegelijk.

Het hout geeft smaak

Eikenhout bevat stoffen die naar vanille, karamel, kokos en kruiden smaken. Die trekken langzaam in de whisky.

Het hout haalt scherpte weg

De verkoolde binnenkant van het vat werkt als een filter. Scherpe en zwavelachtige tonen verdwijnen.

De whisky ademt

Door het hout komt een beetje lucht bij de whisky. Daardoor wordt hij zachter en ronder.

Welk eikenhout?

Niet elk eikenhout smaakt hetzelfde. De soort eik bepaalt de basis.

EikensoortSmaakBij vomFASS bijvoorbeeld
Amerikaans wit eikenVanille, karamel, kokosBijna alle whisky’s op bourbonvaten
Europees eikenKruiden, gedroogd fruit, meer houttonenWhisky’s op sherryvaten, Hollow Rock (Limousin-eiken)
Zweeds eikenKruidig, houtig, frisMackmyra Valbo
Japans mizunara-eikenSandelhout, kokos, oosterse kruidenJapanse Mimori

Soorten vaten en hun smaak

Wat er eerder in het vat zat, bepaalt welke smaken de whisky meekrijgt.

Bourbonvat

Vanille, karamel, kokos, honing

Het meest gebruikte vat. Bourbon moet op een nieuw vat rijpen. De gebruikte vaten gaan daarna naar whiskymakers over de hele wereld.

Nieuw, uitgebrand eiken

Krachtige vanille, karamel, kruiden

Verplicht voor bourbon. Het hout geeft veel smaak in korte tijd.

Sherryvat

Gedroogd fruit, rozijnen, noten, rijk en zoet

Vaten waarin Spaanse sherry heeft gelegen, vaak oloroso. Geven een diepe kleur en rijke smaak.

Portvat

Rood fruit, pruim, rijk en zacht zoet

Vaten van Portugese port. Geven vaak een roze-koperen kleur.

Zoete wijnvaten

Honing, abrikoos, bloemig en zoet

Vaten van Sauternes, Madeira, Marsala of Moscatel. Meestal gebruikt voor een finish.

Rode wijnvaten

Rood fruit, bessen, kruiden

Vaten van rode wijn geven fruit en wat tannine.

Rumvat

Tropisch fruit, suikerriet, zacht zoet

Vaten van Caribische rum, vaak gebruikt voor een finish.

Proberen: Kingston Reserve

Biervat

Mout, hop, chocolade, kruidig

Vaten waarin eerst bier heeft gerijpt. Een bijzondere en moderne finish.

Drie termen die je op het etiket ziet

First fill

Het vat wordt voor het eerst gebruikt voor whisky, direct nadat er bourbon of sherry in zat. Dat geeft de meeste smaak. Een refill-vat is al eens eerder voor whisky gebruikt en geeft subtielere tonen.

Finish

De whisky rijpt eerst jaren op een gewoon vat en daarna nog een paar maanden tot jaren op een ander vat, zoals sherry of Sauternes. Zo krijgt hij een extra smaaklaag.

Double of triple wood

De whisky heeft op twee of drie verschillende soorten vaten gelegen. Denk aan de Blackforest Triple Wood of de Penderyn Tri Casgen.

Groot of klein vat?

Hoe kleiner het vat, hoe meer hout er in contact komt met de whisky. Kleine vaten geven dus sneller smaak.

VatInhoudGebruikt voor
BarrelOngeveer 200 literBourbon en veel Schotse whisky
HogsheadOngeveer 250 literVaak omgebouwde bourbonvaten
Butt en puncheonOngeveer 500 literSherry, vaak voor lange rijping
Port pipeOngeveer 550 literPort

En het klimaat? In warme landen rijpt whisky sneller. Het hout zet uit en krimpt meer, waardoor de whisky er dieper in trekt. Daarom smaakt een jonge whisky uit Australië of India vaak al vol en rijk, zoals de Starward “Warp” en de Amrita Mumbay.

Single cask: één vat, één whisky

De meeste whisky’s zijn een mix van tientallen vaten, zodat ze elk jaar hetzelfde smaken. Bij een single cask komt alle whisky uit één enkel vat. Elk vat is anders, dus elke single cask is uniek en op is op.

Met onze eigen serie The Private Casks selecteert vomFASS losse vaten uit het vatenmagazijn in Schotland en bottelt ze op vatsterkte. Zo proef je precies wat dat ene vat met de whisky heeft gedaan.

Houten whisky vaten in kelder

Veelgestelde vragen

Hoeveel van de smaak van whisky komt uit het vat?

Een groot deel. Distilleerders schatten vaak dat de helft of meer van de smaak uit het vat komt. Ook de kleur komt bijna helemaal uit het hout, tenzij er karamel is toegevoegd.

Waarom rijpt whisky op eikenhout?

Eikenhout is sterk, buigzaam en lekt niet, maar laat wel een beetje lucht door. Daarnaast geeft eik prettige smaken zoals vanille en karamel. Daarom wordt bijna alle whisky op eik gerijpt. Voor Schotse whisky en bourbon is eikenhout zelfs verplicht.

Wat is een finish bij whisky?

Een finish is een extra rijping op een tweede vat, meestal van enkele maanden tot een paar jaar. Bijvoorbeeld op een Sauternes- of portvat. Zo krijgt de whisky een extra smaaklaag.

Waarom heeft de ene whisky een donkere kleur en de andere niet?

De kleur komt uit het hout. Sherry- en wijnvaten geven een donkere kleur, gebruikte bourbonvaten een lichte. Ook de rijpingstijd telt. Sommige merken voegen karamel toe voor een gelijke kleur. Staat er natuurlijke kleur op het etiket, dan is dat niet gebeurd.

Is een oudere whisky altijd beter?

Nee. Een oudere whisky heeft meer houttonen, maar dat is niet voor iedereen lekkerder. Een jonge whisky kan fris en fruitig zijn, een oude rijk en houtig. Het hangt af van je smaak, en van het vat.

Rijpt de whisky in de vaten in de vomFASS-winkel?

Nee, de rijping is dan al klaar. In onze winkel bewaren we de whisky in vaten om hem vers voor je te tappen. Het eigenlijke rijpen gebeurt jaren eerder, in de distilleerderij.

Proef de invloed van het vat

Bourbonvat naast sherryvat proeven is de snelste manier om het verschil te leren. Dat doen we tijdens onze whisky proeverij in Wassenaar.